“ครูบา คติใหม่”
กับการนำเสนอภาพลักษณ์ต่อการรับรู้ของคนในสังคม(การโฆษณา) ในฐานะ “สินค้าทางความเชื่อ”
ครูบา ดังที่กล่าวไปแล้วข้างต้นถึงลักษณะของการเชื่อมโยงและการสร้างภาพลักษณ์ของครูบาคติใหม่โดยการใช้เรื่องราวและภาพลักษณ์ของครูบาศรีวิชัยเป็นส่วนสำคัญในการนำเสนอตนเอง (สินค้ายี่ห้อศรีวิชัย) รวมถึงลักษณะการปรับตัวของครูบาคติใหม่ในแง่มุมต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม ช่องทางการนำเสนอ ภาพลักษณ์เพื่อสื่อสารภาพลักษณ์และกิจกรรมต่าง ๆ เหล่านั นไปสู่การรับรู้ของผู้คนในสังคม(การโฆษณาตนเอง) เป็นเรื่องที่สำคัญไม่น้อยไปกว่าเรื่องอื่น ๆ ลักษณะเหล่านี้ ทำให้ครูบาคติใหม่เป็นที่รู้จักและสนใจของผู้คนในสังคมมากยิ่งขึ้น ซึ่งการนำเสนอตัวเองในที่นี้เปรียบเสมือนกับการทำภาพลักษณ์ตนเองให้กลายเป็นสินค้า แต่เป็นสินค้าในลักษณะสินค้าทางความเชื่อ เพื่อเป็นตัวเลือกหนึ่ง
ครูบา คติใหม่ได้ใช้ช่องทางเทคโนโลยีร่วมสมัยหลายประเภทเป็นเครื่องมือในการช่วยนำเสนอตนเอง
การผลิตหนังสือชีวประวัติ รูปถ่ายและวิดีโอคลิป ข่าวสารและรายการทีวี ของที่ระลึกและของเช่าบูชาต่างๆเครื่องรางและวัตถุมงคลและที่สำคัญที่สุด คือ สื่อสังคมออนไลน์ (social media)โดยเฉพาะเฟซบุ๊ก (Facebook) ซึ่งทุกช่องทางมีความสำคัญเหมือนกัน แต่ในบทความนี้ จะอธิบายเพียงช่องทางการผลิตหนังสือชีวประวัติและเฟซบุ๊ก ซึ่งถือว่าเป็นช่องทางที่มีความสะดวกและง่ายต่อการเข้าถึงของผู้คนในสังคมปัจจุบัน รวมถึงยังเป็นช่องทางที่มีลายละเอียดที่ครบถ้วนในการนำเสนอภาพลักษณ์ที่ชัดเจนกว่าช่องทางอื่น ๆ ด้วยหนังสือชีวประวัติเป็นช่องทางหนึ่งที่ครูบาคติใหม่ใช้น าเสนอภาพลักษณ์ของตนเองต่อการรับรู้ของผู้คนในสังคม โดยในหนังสือประวัติจะประกอบไปด้วย
1. การนำเสนอประวัติของครูบาและประวัติที่มาของวัด เพื่อสะท้อนภาพลักษณ์การเป็น“ตนบุญ” ของครูบารูปนั้น ๆ เช่น เมื่อก่อนแม่ฝันเห็นพระพุทธรูปทองคำหรือแม่ฝันถึงผ้าขาวผืนงามอุปนิสัยที่ฝักใฝ่ในทางธรรม ปรารถนาที่จะเข้าสู่เพศบรรพชิตตั้้งแต่เยาว์วัย ฯลฯ ซึ่งลักษณะดังกล่าวนั้นมีความคล้ายคลึงกับลักษณะประวัติของครูบาศรีวิชัยที่ถูกผลิตซ้ำและนำเสนออยู่อย่างต่อเนื่องในสังคมไม่เพียงเท่านั้นยังนำเสนอการเรียนรู้สรรพวิทยาต่างๆในการสร้างเครื่องรางของขลัง เพื่อนำเสนอภาพลักษณ์การเป็น “เกจิ” ให้แก่ตนเอง
2. ประสบการณ์จากลูกศิษย์ สามารถนำเสนอภาพความศักดิ์สิทธิ์และเรื่องปาฏิหาริย์ต่าง ๆที่ลูกศิษย์สัมผัสได้จากตัวครูบาคติใหม่รูปนั้น ๆ เช่น น้ำมนต์ช่วยแมวรอดชีวิต สามารถหยั่งรู้ถึงภัยทางธรรมชาติหรืออุบัติเหตุต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้นได้ล่วงหน้าหรือแม้แต่ประสบการณ์ที่เกิดขึ้นจากความสำเร็จในการทำธุรกิจ ภายหลังจากการเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของครูบาคติใหม่ ไม่เพียงเท่านั้นลูกศิษย์แต่ละคนที่จะได้นำเสนอประสบการณ์ในหนังสือชีวประวัติ บางท่านเป็นผู้มีชื่อเสียงทางสังคม เช่น ดารา นักร้อง นักแสดง ฯลฯ สามารถสร้างความน่าเชื่อถือให้กับตัวครูบาคติใหม่ได้อย่างมาก
3. เครื่องราง-วัตถุมงคลต่าง ๆ ของครูบาคติใหม่ เนื้อหาเหล่านี้ จะนำเสนอประเภทของเครื่องรางต่าง ๆ ที่เป็นเอกลักษณ์ของครูบาคติใหม่รูปนั้นๆ ได้ผลิตออกมาเพื่อให้ลูกศิษย์หรือผู้ที่สนใจ ได้เช่าบูชา โดยจะอธิบายถึงพุทธคุณรวมถึงประสบการณ์ต่างๆ ที่เกิดจากการเช่าบูชาเครื่องรางหรือวัตถุมงคลเหล่านั้นของครูบาคติใหม่ เนื้อหาส่วนนี้เป็นเนื้อหาที่ครูบาคติใหม่หลายรูปให้ความสำคัญในการนำเสนอเป็นอย่างยิ่ง ซึ่งเนื้อหานี จะถูกให้ความสำคัญมากเป็นพิเศษ เช่น หนังสือ หน่อพุทธางกูร ของ ครูบากฤษดา สุเมโธ
4. เนื้อหาเกี่ยวกับประวัติวัดและสถาปัตยกรรมในวัดของครูบาคติใหม่ เป็นอีกหนึ่งประเด็นที่ถูกนำเสนอในหนังสือประวัติครูบาคติใหม่ โดยจะกล่าวถึงเรื่องราวมหัศจรรย์ที่ทำให้ครูบารูปนั้นได้มาอยู่และสร้างวัดในพื้นที่ดังกล่าว เช่น นิมิตเห็นว่าเป็นสถานที่ที่มีบัวดอกที่มีดวงแก้วเปล่งประกายแสงสว่างไสวออกมา หรือแม้แต่เรื่องราวมหัศจรรย์ที่สัมพันธ์กับตำนานมุขปาฐะในท้องถิ่น เช่น เป็นพื้นที่พักเสวยอาหารของสมเด็จพระนเรศวร หรือแม้แต่การนำเสนอปริศนาธรรมต่าง ๆ ในสถาปัตยกรรมของวัด เพื่อสร้างจุดขายให้วัดกลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยว เช่น การนำเสนอวัดให้มีความยิ่งใหญ่และสวยงามด้วยศิลปะแบบล้านนาร่วมสมัย รวมถึงการนำเสนอรูปเคารพต่าง ๆ ที่สร้างขึ้นในวัดทั้งที่เป็นรูปเคารพในทางพุทธศาสนา หรือลัทธิพิธีต่าง ๆ เช่น เจ้าแม่กวนอิม พิฆเนศ พระสีวลี พระพรหม หรือแม้แต่การสร้างพระธาตุสิบสองราศี ฯลฯ ครูบาบุญชุ่ม ในตอนเด็ก สามเณรน้อยใจสิงห์
5. รูปภาพถือเป็นองค์ประกอบสำคัญอย่างยิ่งของหนังสือ โดยจะนำเสนอภาพของครูบาคติใหม่รูปนั้นที่เป็นเจ้าของหนังสือ ซึ่งเป็นภาพลักษณ์และลักษณะที่สัมพันธ์กับภาพลักษณ์ของครูบาศรีวิชัย เช่น การนุ่งห่มหรือรูปภาพกิจกรรมต่างๆ ก็เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่ถูกนำเสนอออกมาจำนวนมาก เช่น ภาพพิธีกรรมการเข้านิโรธกรรมซึ่งเป็นพิธีกรรมสร้างชื่อเสียงให้ตัวครูบาด้วย อีกสิ่งสำคัญ คือ รูปภาพของวัดและสถาปัตยกรรมต่าง ๆ ก็เป็นอีกส่วนหนึ่งที่ถูกนำเสนอในหนังสือชีวประวัติด้วยเช่นกัน